Piše: Duško Čarnić

Tomas Janul

Od početka svog bavljenja fotografijom  Janul je tehnički kvalitet fotografije i njenu istorijsko dokumentarnu vrednost uglavnom pretpostavljao umetničkom oblikovanju. Dva ga aspekta življenja u njegovom rodnom Čikakgu naročito privlače: to su građevine i ljudi. Mnogo toga je projektovano i izgrađeno u Čikagu posle velikog požara 1871. godine, a podjednako je značajno i raznoliko kulturno nasleđe velikog broja doseljenika. Iako pretežno komercijalni fotograf,  Janul se svojim neobičnim stilom pročuo širom Amerike.  Mada u početku nije mnogo izlagao, jer je to zahtevalo dosta vremena i sredstava, 1979. godine dobija prvu nagradu na izložbi "Scada" u glavnom gradu države Ilinois Springfildu. Posle toga učestvovao je na mnogim izložbama širom Amerike, držao predavanja na univerzitetima i institutima.

Janulova specijalnost su banketske fotografije i arhitektonske panorame. U oba slučaja koristi negative veoma velikog formata, 12 x 20 inča (300 x 508mm). Njegovu "banketsku" kameru "Folmer & Schwing" proizvela je firma "Eastman Kodak".

  Veliki formati su postali standard za taj tip fotografije zbog potrebe da na kontakt kopiji golim okom mogu prepoznati svih 500 do 1000 ljudi na njima. Iako visokotiražna prodaja prestaje da bude  njegov glavni cilj, Janul još uvek insistira na visokom kvalitetu. Njegovi klijenti više nisu skupštine bezimenih biznismena ili trgovaca, radije se opredeljuje da snima, čak i besplatno, grupna slavlja, jubileje, istorijske događaje, praveći tako dragocene dokumentarne snimke.

Ova fotografija je snimljena 1986. godine u koncertnoj sali u kući Džordža Estmana (Osnivača firme "Kodak"), u Ročesteru prilikom skupštine Udruženja fotografskih naučnika i konstruktora iz celog sveta. U dnu sale, desno od vrata, stoje Herold Edgerton, pronalazač "strobo" rasvete i Edvin Lend, pronalazač Polaroid kamere. Svojevrstan kuriozitet je da je tada Lend bio prvi i jedini put u Estmanovoj kući.  Druga Janulova specijalnost su arhitektonske panorame. Objedinivši svoju ljubav prema negativima velikog formata i želju da snima panorame, konstruisao je najveće kamere sa pokretnim objektivom na svetu. Od šest koliko ih je napravio od 1985. godine najmanja je formata 10 x 20 inča (254 x 508mm), a najveća 1 x 5 stopa (304 x 3657mm).

Na, kako ih je nazvao, "Janulpan" kamerama koristio je objektive od 177 do 241mm koji su rotirali pokrivajuću ugao od čak 150 stepeni. Kao mehanizam za rotiranje koristio je brojčanike starih telefona.

  Pravio je uglavnom  kontakt kopije, a kada je to bilo potrebno povećavao ih je jednim, prepravljenim, da može da primi velike formate negativa, starim aparatom za povećavanje do veličina 7-8m.

  Od 1985. do 1992. godine napravio je 850 panorama Čikaga, a 1996. imao samostalnu izložbu panorama arhitekture Pariza u Parizu.

 2006. godine zatvara svoj studio i odlazi u penziju i posvećuje se davno započetom prikupljanju istorijske građe o američkim portretnim fotografima između dva veka.

Tomas Janul: Panorama Čikaga